MaasISO

AVG

AVG beeldmateriaal toestemming: regels, formulier en veelgemaakte fouten

Door Niels Maas (LinkedIn) · Gepubliceerd op · Laatst inhoudelijk bijgewerkt op .

In het kort

  • Foto's en video's van herkenbare personen zijn persoonsgegevens onder de AVG — u hebt een geldige grondslag nodig om ze te maken, opslaan en publiceren.
  • Geldige toestemming is vrijwillig, specifiek, geïnformeerd en ondubbelzinnig. Toestemming in een arbeidscontract voldoet niet.
  • Niet altijd is toestemming de juiste grondslag: bij cameratoezicht of interne beveiligingsdoelen kan gerechtvaardigd belang beter passen.
  • Een goed toestemmingsformulier bevat doel, kanaal, bewaartermijn, rechten van betrokkene en een intrekkingsmogelijkheid.
  • De vijf meest gemaakte fouten: toestemming in arbeidscontract, geen registratie, niet verwijderen na intrekking, oud materiaal zonder grondslag en toestemming als standaard voor alles.

Wanneer is toestemming voor beeldmateriaal verplicht volgens de AVG?

Foto's en video's waarop personen herkenbaar zijn, zijn persoonsgegevens onder de AVG. Dat betekent dat u een geldige grondslag nodig hebt voordat u ze maakt, opslaat of publiceert. In de meeste gevallen is dat toestemming — maar niet altijd.

De Autoriteit Persoonsgegevens hanteert een duidelijke lijn: gebruik uw beeldmateriaal van herkenbare personen voor externe communicatie (website, social media, brochures), dan is expliciete toestemming bijna altijd vereist. Ook voor intern gebruik, zoals het intranet of een smoelenboek, is toestemming van de werknemer volgens de AP in de meeste gevallen de grondslag (AP, beeldmateriaal op de werkplek).

Wat maakt toestemming "geldig" onder de AVG?

Artikel 7 van de AVG stelt vier strikte eisen aan geldige toestemming:

  1. Vrijwillig — de persoon mag geen nadeel ondervinden bij weigering. Dit is juist op de werkvloer een aandachtspunt: een werknemer moet echt "nee" kunnen zeggen zonder consequenties
  2. Specifiek — toestemming geldt alleen voor het genoemde doel. Toestemming voor een intern nieuwsbericht dekt geen social media-campagne
  3. Geïnformeerd — de persoon weet vooraf wie de beelden gebruikt, waarvoor, hoe lang en welke rechten hij of zij heeft
  4. Ondubbelzinnig — een actieve handeling is vereist (handtekening, aanvinken). Stilzwijgende toestemming ("wie niet belt, stemt in") is niet geldig

Dit geldt voor elke situatie waarin personen herkenbaar in beeld komen: werknemers op de bedrijfswebsite, bezoekers op een evenement, kinderen op een schoolfoto of patiënten in een zorginstelling.

De zes AVG-grondslagen: wanneer mag u beeldmateriaal gebruiken zonder toestemming?

Toestemming is niet de enige grondslag. De AVG kent zes grondslagen voor het verwerken van persoonsgegevens, waarvan er drie relevant kunnen zijn voor beeldmateriaal:

GrondslagWanneer toepasbaarVoorbeeld
Toestemming (art. 6.1a)Externe publicatie van herkenbaar beeldmateriaalWerknemersfoto's op de website
Gerechtvaardigd belang (art. 6.1f)Beveiliging, intern gebruik met belangenafwegingCameratoezicht op bedrijfsterrein
Uitvoering overeenkomst (art. 6.1b)Beeldmateriaal is noodzakelijk voor de dienstFotograaf die portretfoto's maakt voor een klant

Belangrijk: bij gerechtvaardigd belang moet u altijd een belangenafweging maken én documenteren. Het belang van uw organisatie moet zwaarder wegen dan het privacybelang van de persoon op de foto. In de praktijk is dit bij externe publicatie vrijwel nooit het geval — gebruik dan gewoon toestemming.

Hoe gaat u om met beeldmateriaal op de werkvloer?

De aanpak verschilt per situatie: werknemers, evenementen of minderjarigen en kwetsbare groepen. Hieronder de praktische aanpak per scenario:

Mag u werknemers tonen op de bedrijfswebsite of social media?

Ja, maar alleen met toestemming van de werknemer. Dit is de meest voorkomende situatie. Een werkgever wil medewerkers op de website tonen voor een persoonlijk en professioneel beeld. De AVG vereist hier expliciete toestemming, omdat de machtsverhouding werkgever-werknemer de vrijwilligheid onder druk zet.

Zo pakt u het aan:

  • Vraag toestemming via een apart formulier, los van het arbeidscontract
  • Benoem exact waarvoor de foto's worden gebruikt (website, LinkedIn, brochure)
  • Leg vast dat weigering geen gevolgen heeft voor de arbeidsrelatie
  • Verwijder beelden direct als iemand de toestemming intrekt (een reden is niet nodig), en binnen een redelijke termijn na uitdiensttreding

Mag u een smoelenboek of intranet met foto's maken?

Ja, meestal met toestemming van de werknemer. Een smoelenboek is een overzicht van medewerkers met foto, naam en functie, meestal op het intranet. Ook dan gaat het om persoonsgegevens, en volgens de Autoriteit Persoonsgegevens is de grondslag in de meeste gevallen toestemming van de werknemer (AP). Daaruit volgt:

  • Niet verplichten. Door de machtsverhouding mag weigeren geen negatieve gevolgen hebben. Een smoelenboek waarin iedereen moet staan, past daar niet bij.
  • Apart en specifiek vragen. Toestemming geldt voor een bepaald doel (artikel 4, punt 11, AVG). Toestemming voor het smoelenboek is dus geen toestemming voor de website of LinkedIn; vraag dat apart.
  • Intrekken kan altijd. Trekt een werknemer de toestemming in, dan haalt u de foto vanaf dat moment weg; een reden hoeft de werknemer niet te geven (AP).
  • Geen hergebruik. Een pasfoto die u voor een toegangspas heeft gemaakt, gebruikt u niet zomaar voor het smoelenboek: dat is een ander doel (artikel 5, eerste lid, onder b, AVG).
  • Alternatief zonder foto. Naam en functie zonder foto, of een foto die de medewerker zelf toevoegt en weer kan weghalen, houdt het eenvoudig.

Hoe fotografeert u op evenementen en bijeenkomsten?

Bij grotere groepen combineert u maatregelen, omdat individuele toestemming per foto vaak niet haalbaar is. De Autoriteit Persoonsgegevens erkent dat u dan een combinatie van maatregelen kunt inzetten:

  • Informeer deelnemers vooraf (uitnodiging, website, bordje bij ingang) dat er wordt gefotografeerd
  • Geef aan waarvoor het beeldmateriaal wordt gebruikt
  • Bied een opt-out mogelijkheid aan (gekleurde badge, apart loket)
  • Publiceer geen close-ups zonder individuele toestemming
  • Overzichtsfoto's van grote groepen in een publieke setting vallen eerder onder gerechtvaardigd belang

Wat geldt voor minderjarigen en kwetsbare groepen?

Voor kinderen onder de 16 jaar is toestemming van de ouder of wettelijk vertegenwoordiger vereist. Bij zorginstellingen of onderwijsinstellingen gelden aanvullende eisen:

  • Gebruik een apart toestemmingsformulier per schooljaar of behandelperiode
  • Wees extra specifiek over het doel (alleen intern, of ook website/social media)
  • Leg vast wie de beelden mag bekijken
  • Verwijder beelden direct bij intrekking van toestemming

Het toestemmingsformulier: wat moet erin staan?

Een goed toestemmingsformulier voor beeldmateriaal bevat minimaal deze elementen:

  1. Naam en contactgegevens van de verwerkingsverantwoordelijke (uw organisatie)
  2. Beschrijving van het beeldmateriaal — wat wordt er precies vastgelegd?
  3. Doel van het gebruik — website, social media, interne communicatie, drukwerk?
  4. Bewaartermijn — hoe lang worden de beelden bewaard?
  5. Rechten van de betrokkene — recht op inzage, verwijdering en intrekking van toestemming
  6. Contactgegevens voor vragen en intrekking — wie is het aanspreekpunt?
  7. Handtekening en datum — of een digitale equivalent (aanvinken met timestamp)

Vermijd vage formuleringen als "voor alle communicatie-uitingen" of "voor onbepaalde tijd". Hoe specifieker, hoe sterker uw juridische positie.

Tip: maak aparte checkboxes per kanaal (website, LinkedIn, interne nieuwsbrief). Zo kan iemand toestemming geven voor het ene kanaal maar niet voor het andere. Dit voorkomt discussies achteraf.

Welke fouten maakt u vaak bij beeldmateriaal en de AVG?

Deze vijf fouten komen vaak voor:

Fout 1: Toestemming opnemen in het arbeidscontract

Toestemming in het arbeidscontract is niet vrijwillig — de werknemer tekent voor de baan, niet voor de foto. Bij de beoordeling of toestemming vrij is gegeven, kijkt de AVG of een overeenkomst afhankelijk is gesteld van toestemming voor een verwerking die daarvoor niet noodzakelijk is (artikel 7 lid 4 AVG). Vraag toestemming daarom apart.

Fout 2: Geen registratie van toestemmingen

U moet kunnen aantonen dat iemand toestemming heeft gegeven. Mondeling toestemming vragen zonder registratie is als een verzekering zonder polis: waardeloos als het erop aankomt.

Fout 3: Beelden niet verwijderen na intrekking

Iemand trekt toestemming in, maar de foto staat drie maanden later nog op de website. Dan verwerkt u de foto zonder grondslag; dat kan leiden tot een klacht bij de Autoriteit Persoonsgegevens of een boete.

Fout 4: Oud beeldmateriaal zonder toestemming blijven gebruiken

Veel organisaties hebben foto's van voor de AVG (mei 2018) nog online staan zonder dat er ooit toestemming is gevraagd. De AVG kent geen overgangsregeling — ook voor bestaand beeldmateriaal hebt u een geldige grondslag nodig.

Fout 5: Toestemming voor alles als standaard grondslag gebruiken

Toestemming is niet altijd de beste keuze. Bij cameratoezicht voor beveiliging is gerechtvaardigd belang vaak een sterkere grondslag. Kies per situatie de juiste AVG-grondslag.

Wat moet u nog meer weten over beeldmateriaal en de AVG?

Drie punten die vaak over het hoofd worden gezien:

Toestemming intrekken is lastiger dan u denkt. In theorie kan iemand toestemming altijd intrekken. Maar als die foto in een gedrukte brochure van 10.000 exemplaren staat, wordt het praktisch onmogelijk. De AVG zegt dat intrekking "even makkelijk" moet zijn als het geven van toestemming. Denk hier vooraf over na en communiceer realistisch over de mogelijkheden.

Portretrecht en AVG gelden naast elkaar. Bij beeldmateriaal gelden het portretrecht (Auteurswet) en de AVG allebei, dus u moet aan beide voldoen: AVG-toestemming voor de verwerking én portretrecht voor de publicatie. Eén toestemmingsformulier dat beide dekt, bespaart u dubbel werk.

Stock foto's zijn niet automatisch AVG-proof. Als u stockfoto's gebruikt waarop herkenbare personen staan, is de fotograaf of het platform verantwoordelijk voor de toestemming van het model. Maar als u die foto gebruikt in een context die de afgebeelde persoon kan schaden (bijvoorbeeld bij een artikel over fraude), kun u alsnog aansprakelijk zijn. Check altijd de licentievoorwaarden.

Welke regels gelden voor cameratoezicht?

Cameratoezicht op de werkplek of in openbare ruimtes valt onder een apart AVG-regime. Hier is toestemming meestal niet de juiste grondslag — gerechtvaardigd belang is dat wel, mits u aan deze voorwaarden voldoet:

  • Belangenafweging documenteren: het beveiligingsbelang weegt zwaarder dan de privacy van gefilmde personen
  • Informatieplicht naleven: bordjes ophangen met wie filmt, waarvoor, en waar men terecht kan met vragen
  • Bewaartermijn respecteren: niet langer dan noodzakelijk; bij een vastgelegd incident tot het is afgehandeld (AP)
  • DPIA uitvoeren: bij stelselmatig cameratoezicht is een Data Protection Impact Assessment verplicht

Dit is een ander traject dan toestemming voor beeldmateriaal in communicatie-uitingen. Combineer deze niet in één beleid. Alle regels voor camera's in en rond uw bedrijf, met de ondernemingsraad, verborgen camera's en wie de beelden mag bekijken, staan in het artikel over camerabeelden en de AVG.

Direct toepasbaar: checklist AVG-proof beeldmateriaal

Gebruik deze checklist om beeldmateriaal AVG-compliant te maken:

  1. Bepaal de grondslag — Is toestemming nodig of volstaat een andere grondslag? Documenteer uw keuze
  2. Maak een toestemmingsformulier — Specifiek per doel en kanaal, met alle verplichte elementen
  3. Registreer toestemmingen centraal — Digitaal, met datum, scope en eventuele intrekkingen
  4. Informeer betrokkenen vooraf — Voordat de camera begint te draaien, niet achteraf
  5. Stel bewaartermijnen vast — Hoe lang bewaart u beelden? Wanneer verwijdert u ze?
  6. Richt een intrekkingsproces in — Wie is verantwoordelijk? Binnen welke termijn wordt verwijderd?
  7. Audit uw bestaand beeldmateriaal — Controleer of alle foto's en video's op uw website een geldige grondslag hebben
  8. Train uw medewerkers — Zorg dat iedereen die fotografeert of filmt de basisregels kent

Conclusie

AVG-compliant werken met beeldmateriaal draait om drie dingen: de juiste grondslag kiezen, transparant communiceren en zorgvuldig registreren. Het hoeft niet ingewikkeld te zijn — maar u moet het wel bewust doen.

De meeste problemen ontstaan niet door kwade opzet, maar door onwetendheid. Een helder toestemmingsformulier, een centraal register en duidelijke afspraken over bewaartermijnen en intrekking helpen AVG-risico's rond beeldmateriaal voorkomen.

Wilt u zelf vastleggen dat uw organisatie AVG-proof werkt met beeldmateriaal? De AVG Toolkit bevat een verwerkingsregister (PRV-001) en een privacyverklaring (PRV-002) om direct in te vullen. Meer achtergrond leest u op onze pagina over de AVG.

Veelgestelde vragen

Mag ik werknemers verplichten in het smoelenboek te staan?

Nee. Voor een smoelenboek of intranet is toestemming volgens de Autoriteit Persoonsgegevens in de meeste gevallen de grondslag, en die moet vrij gegeven zijn: weigeren mag geen gevolgen hebben. Een werknemer kan de toestemming altijd intrekken; dan haalt u de foto weg.

Mag ik foto's van werknemers op de bedrijfswebsite plaatsen?

Ja, maar alleen met expliciete toestemming die los van het arbeidscontract is gevraagd. De werknemer moet vrijwillig en geïnformeerd instemmen, zonder dat weigering gevolgen heeft voor de arbeidsrelatie. Benoem exact waarvoor de foto's worden gebruikt en hoe lang ze online blijven.

Hoe lang mag ik beeldmateriaal bewaren volgens de AVG?

De AVG schrijft geen vaste termijn voor, maar u mag beelden niet langer bewaren dan noodzakelijk voor het doel. Ook voor camerabeelden noemt de Autoriteit Persoonsgegevens geen vaste termijn: niet langer dan noodzakelijk, en bij een incident tot de afhandeling. Voor marketingbeeldmateriaal geldt de toestemming: zodra iemand deze intrekt of uit dienst gaat, moet u de beelden verwijderen.

Wat als iemand toestemming intrekt voor een foto die al gepubliceerd is?

U moet de foto zo snel mogelijk verwijderen van alle kanalen waar u controle over hebt (website, social media, intranet). Bij gedrukt materiaal dat al is verspreid, is volledige verwijdering praktisch onmogelijk — communiceer dit vooraf in uw toestemmingsformulier. De AVG vereist dat intrekking 'even makkelijk' is als het geven van toestemming.

Is toestemming nodig voor overzichtsfoto's op evenementen?

Bij overzichtsfoto's van grote groepen in een publieke setting kunt u vaak een beroep doen op gerechtvaardigd belang, mits u deelnemers vooraf informeert en een opt-out mogelijkheid biedt. Voor close-ups of portretten van individuele deelnemers is wel expliciete toestemming vereist.

Moet ik toestemming vragen voor foto's die al van voor de AVG stammen?

Ja. De AVG kent geen overgangsregeling voor bestaand beeldmateriaal. Als u foto's van voor mei 2018 online hebt staan waarop personen herkenbaar zijn, hebt u daar alsnog een geldige grondslag voor nodig. Controleer uw bestaand beeldmateriaal en vraag alsnog toestemming of verwijder de beelden.

Heb ik een DPIA nodig voor het gebruik van beeldmateriaal?

Een Data Protection Impact Assessment (DPIA) is verplicht bij stelselmatig cameratoezicht op werknemers of in openbare ruimtes. Voor incidenteel gebruik van beeldmateriaal in communicatie-uitingen is een DPIA meestal niet vereist, tenzij het gaat om grootschalige verwerking van beelden van kwetsbare groepen (kinderen, patiënten).